13-10-2026
Flitsboetes, je geld of je leven?
Flitsers - apparaten die registreren of iemand te snel of door rood rijdt - halen vaak de pers, en dat leidt dan tot veel discussie. Sommigen vinden de boetes veel te hoog voor een paar kilometer te hard rijden, voor anderen kan de boete niet hoog genoeg zijn. Vaak worden de boetes gezien als geldklopperij: het gaat de overheid niet om de veiligheid, maar om de staatskas. Nieuw in deze discussie is dat uitvoerders zoals het CJIB (centraal justitieel incassobureau) nu aangeven dat de hoogte van bepaalde boetes niet meer in verhouding staat tot het vergrijp en mensen zelfs in betalingsproblemen brengt. Ook nieuw is dat de Minister van Justitie (en Veiligheid) inmiddels volmondig toegeeft dat de boetes niet lager mogen, omdat er dan een gat in de begroting valt [1].
Maar wat leveren deze verkeersboetes de staatskas nu eigenlijk op en hoe goed is flitsen voor de verkeersveiligheid? Is een paar kilometer te hard nou zo erg en wordt het veiliger als er vaker of hoger beboet wordt?
Wat leveren de flitsboetes op voor de staat?
Ieder jaar publiceert het Ministerie van Justitie en Veiligheid cijfers over verkeershandhaving, ook over 2025 [2]. Die cijfers zijn behoorlijk gedetailleerd en zeker het bekijken waard als u bijvoorbeeld wat wilt weten over uw eigen gemeente. Ik heb voor mijn rekenwerk vooral gebruik gemaakt van een totaaloverzicht van de Wahv (Wet administratiefrechtelijke handhaving verkeersvoorschriften).
Mocht mijn rekenwerk u te complex lijken, lees dan alleen de cursieve conclusies.
In het overzicht van de Wahv staat dat het bij de verkeersboetes om 7,8% (589.281) staande houdingen door een agent gaat, de rest gaat om overtredingen die op kenteken geflitst zijn (6.981.580, bijna 7 miljoen). In totaal gaat het om 7.570.861 boetes, waarvan (72,6%) voor te hard rijden. Welk deel daarvan door staande houding is staat niet vermeld. Wel is te vinden wat de instroom is aan snelheidsovertredingen van vaste flitspalen (2.559.818), flexflitsers (637.568), mobiele radarsets (1.263.965) en trajectcontroles (1.481.451). Dat telt op tot 5.942.802, ruim meer dan snelheidsboetes via de Wahv (5.494.764). Kennelijk zijn er aardig wat overtredingen die niet via de Wahv verlopen maar toch inkomsten genereren.
Omdat Wahv overtredingen voor fietsverlichting, gordels, helm etc. niet geflitst kunnen worden en dus via staandehouding gaan, zal het aandeel staandehoudingen bij snelheidsovertredingen ruim onder de 7,8% liggen. Bovendien zijn er flitsinkomsten voor snelheidsovertredingen, die niet via de Wahv gaan. Gemakshalve streep ik die tegen elkaar weg en rond ik af.
De gemiddelde boete voor te hard rijden is €79,99, dat levert dan afgerond 5,5 miljoen maal 80 euro ofwel 440 miljoen euro op. Het totaal aantal boetes op kenteken is bijna 7 miljoen (zie boven) waarvan 7-5,5 = 1,5 miljoen niet voor snelheidsovertredingen. Deze boetes kosten €112,82 per stuk, dus dat levert afgerond (1,5 miljoen maal 113 euro) 170 miljoen euro op. Totaal maakt dit 440 miljoen + 170 miljoen = 610 miljoen euro. Het is logisch dat de Minister van Financiën zo’n bedrag niet wil missen!
Naast de baten voor de overheid zijn er natuurlijk ook kosten en die staan niet bij de overzichten over 2025. De informatie die ik kon vinden was gedateerd (Miljoenennota 2016, bijlage 3. Verkeershandhaving), maar voor 2019 werd het volgende geschat: “De kosten voor de verkeershandhaving … betreffen structureel ca. €44 mln. (VHT Politie), €60 mln. (OM) en €75 mln. (CJIB)”[3]. De kosten voor de overheid zijn die van de politie (VHT staat voor verkeershandhavingsteams) en het openbaar ministerie (OM). Administratieve kosten (CJIB, € 75 mln.) worden doorberekend aan de overtreders. Daarmee zou de geschatte netto-opbrengst 610 miljoen min 44 miljoen min 60 miljoen, 506 miljoen euro zijn.
Verkeersboetes leveren onze overheid ca. een half miljard euro per jaar op, waarvan het overgrote deel wordt verkregen door middel van geautomatiseerde snelheidshandhaving (flitsen).
Hoeveel veiliger wordt het door flitspalen?
In een evaluatie van 10 jaar Duurzaam Veilig beleid kwam SWOV [4] tot de conclusie dat er geen effect van geautomatiseerde snelheidshandhaving op landelijke schaal kon worden aangetoond. Dat betekent echter niet dat die er niet is; de oorzaak zit waarschijnlijk in een gebrek aan goede, beschikbare data en budget voor onderzoek daarnaar.
Wat we wel weten is dat ongeveer 30% van de dodelijke verkeersongevallen in verband kan worden gebracht met te hoge snelheden of andere limietoverschrijdingen [5]. Anders gezegd: als iedereen zich altijd aan de limiet houdt, dan vallen er 30% minder verkeersdoden. Dit getal komt wel uit een wat oudere studie die over alle motorvoertuigen gaat en bevat dus ook de dodelijke ongevallen waarbij alleen een fiets of scootmobiel betrokken was. Inmiddels [6] weten we dat bij ca. 2/3e van de verkeersdoden een ‘flitsbaar’ voertuig (personen-, vracht- en bestelauto) in het spel was. We kunnen hierdoor zeggen dat 2/3 x 30% =20% van de verkeersdoden voorkomen kan worden als deze voertuigen zich aan de limiet houden.
Kortom, dat een flitser veel effect op het gedrag (ter plekke) heeft, en dat te hard rijden een groot effect op (dodelijke) ongevallen heeft, staan buiten kijf.
Dankzij internationaal onderzoek kunnen we een specifiekere inschatting van het effect van meer geautomatiseerde snelheidshandhaving maken. Op basis hiervan heeft SWOV [7] geschat dat een verdubbeling ervan tot 17% minder doden en ernstige verkeersgewonden zou leiden. Voor verkeersdoden komt dat in 2025 (759) neer op afgerond 130 slachtoffers.
Geautomatiseerde snelheidshandhaving (flitsen) bespaart ter plekke een vijfde van de verkeersdoden en ernstig gewonden. Het totale effect daarvan voor Nederland is onbekend, daar zijn betere gegevens en onderzoek daarmee voor nodig.
Krijg je voor een paar kilometer te hard een boete, en is een beetje te hard rijden nou zo erg?
Zoals eerder gezegd vinden sommigen (velen?) het niet kloppen dat je voor slechts een paar kilometer te hard een boete krijgt. Maar klopt dat wel? Op de site van het Openbaar Ministerie [8] is te vinden dat je daarvoor minimaal 4 km/u te hard moet hebben gereden. Bovendien ligt de bewijslast bij het OM, wat betekent dat ze eerst de meetfout van de apparatuur van de gemeten waarde aftrekken, zo’n 3 km/h. Gemiddeld zal die meetfout nul zijn, dus zelfs als je bijvoorbeeld 56 km/u hebt gereden waar je 50 km/h mag, zal je meestal geen boete krijgen.
Is 6 km/u nou zo erg? Wetenschappelijke kennis over de gevolgen [9] van te hard rijden leert dat binnen de bebouwde kom de kans op een verkeersdode evenredig is met de gereden snelheid gedeeld door de limiet tot de derde macht. In dit voorbeeld geeft dat (56/50)^3= 1,40. Dat betekent dat de kans op een verkeerdode bij die 56 km/u 40% hoger is dan bij 50 km/u. Vindt u dat 60 km/u ook wel moet kunnen, dan is het goed te weten dat de kans op een verkeersdode dan 73% hoger is. Bovendien speelt u niet alleen met uw leven, maar ook dat van een overstekende voetganger, een gepasseerde fietser, scootmobiel etc.
Een snelheidsboete krijg je niet voor een paar kilometer te hard. Als je een snelheidsboete krijgt was het dodelijk risico (minimaal) een kwart tot de helft hoger. Let wel, dat risico geldt niet alleen voor jezelf, maar ook voor je medepassagiers en andere weggebruikers.
Wordt het veiliger als er vaker of hoger beboet wordt?
SWOV meldt in een wat oudere factsheet [10] (uit 2019, gebaseerd op een studie uit 2011) dat het verhogen van de snelheidsboete met 1% tot 0,23% minder snelheidsovertredingen leidt kort na de verhoging en daar waar de politie controleert. Sinds die studie zijn er vele verhogingen geweest en inmiddels is de consensus onder wetenschappers dat verhogen van de boetes niet of nauwelijks meer helpt. Het verhogen van de pakkans daarentegen helpt veel.
Verhogen van een boete heeft weinig zin, de pakkans moet omhoog.
Je geld of je leven?
Naast materiële kosten brengt een verkeersongeval veel leed, verdriet en andere ellende met zich mee. Immateriële kosten zijn een manier om die ellende in geld uit te drukken. De immateriële kosten blijken grofweg drie keer zo hoog te zijn als de materiële kosten [11]. We vinden ons leven en de kwaliteit daarvan dus veel belangrijker dan (echt) geld. Maar dat wist u al, toch?
Epiloog
Er zijn in Nederland meer auto’s dan jaarlijkse snelheidsboetes op kenteken, dus we krijgen gemiddeld minder dan een boete per jaar. We rijden echter veel vaker te hard dan die ene toevallige keer; in een volgend stukje heb ik het over de kans om gepakt te worden. Die toevallige boete is niet genoeg om ons gedrag te veranderen, behalve daar waar we een flitspaal hebben gezien. Bovendien voelt het onrechtvaardig om die ene keer geflitst te worden, zeker als je elders mensen veel harder hebt zien rijden. Zowel aan dat gevoelde onrecht, de inkomsten en de verkeersveiligheid kan makkelijk wat gedaan worden. Dat vraagt om een beproefd recept: meer voorlichting én aanzienlijk meer handhaving. Daar zijn nauwelijks extra agenten voor nodig, hooguit neemt de werkgelegenheid in Leeuwarden bij het Centraal Justitieel Incasso Bureau wat toe. Ik denk niet dat de Friezen dat een probleem vinden. Al met al zou zo’n aanpak de staatskas veel geld opleveren en ons veel verkeersveiligheid. Waar wachten we op!
